Sophie Voinis – journaliste
Goedendag allemaal. Welkom op de set van SPACE TV voor dit gesprek over bodemgezondheid, een centrale pijler van landbouwprestaties en de ecologische transitie.
Vandaag zijn beter produceren, opbrengsten veiligstellen en de landbouw koolstofarmer maken in de eerste plaats afhankelijk van de bodembiologie. Om dit belangrijke onderwerp te bespreken, verwelkom ik met plezier Samuel Marquet.
Dag Samuel. U bent medeoprichter en medebestuurder van Gaïago. Kunt u Gaïago aan ons voorstellen?
Samuel Marquet – medeoprichter en medebestuurder van Gaïago
Wie zijn wij? Gaïago komt van Gaia, Moeder Aarde, de voedende aarde. Toen we het bedrijf oprichtten, hebben we daar ‘Go’ aan toegevoegd.
Bij Gaïago worden we gedreven door één visie: ‘De mens leeft wanneer de Aarde leeft.’ Eigenlijk spreekt dat voor zich.
Sophie Voinis
Dat spreekt voor zich.
Samuel Marquet
Precies. Het spreekt voor zich, maar uiteindelijk waren we het een beetje vergeten.
Onze missie is de bodem te revitaliseren zodat landbouwers snel van model kunnen veranderen: van het huidige klassieke model naar een regeneratief model, een landbouw die steunt op het levende en dankzij dat levende op natuurlijke wijze produceert.
Sophie Voinis
Daarvoor zet u innovatieve oplossingen in. Daar komen we zo meteen op terug, maar misschien is het eerst interessant om de uitgangssituatie te schetsen.
Welke vaststelling deed u over de toestand van de bodems toen Gaïago werd opgericht? Was dat de aanleiding voor de oprichting van het bedrijf?
Samuel Marquet
In het begin hebben we dat op een eerder empirische manier aangepakt: we richtten het bedrijf op en gingen bodemprofielen maken. We stelden vast dat de bodems steeds verder achteruitgingen.
Vandaag heeft Europa dit onderwerp opgepakt, net als de FAO. Wat zegt Europa? Meer dan de helft van de Europese bodems is gedegradeerd of sterk gedegradeerd. Het gaat dus om een grote uitdaging die op Europese schaal tientallen miljoenen hectaren betreft.
Ook de FAO publiceerde eind augustus een rapport. Wat blijkt daaruit? Sinds het vorige rapport is de achteruitgang bij 58% van de beoordeelde bodems verdergegaan. Dat is het slechte nieuws.
Maar er is ook goed nieuws: 10% van de bodems is verbeterd. Bij Gaïago willen we ons steentje bijdragen aan die 10% bodems die verbeterd zijn en verder blijven verbeteren.
Dat betekent dat de situatie niet onomkeerbaar is, op voorwaarde dat we de juiste beslissingen nemen. Zorg dragen voor de bodem en zijn vruchtbaarheid is een strategische keuze voor de landbouwer.
Sophie Voinis
U hebt de vraag al gedeeltelijk beantwoord, maar waarom is bodembiologie vandaag werkelijk een hoeksteen van het landbouwbedrijf geworden?
Samuel Marquet
De bodems hebben veel organische stof verloren. ADEME heeft aangetoond dat het gehalte aan organische stof in graanbodems tussen 1900 en vandaag van 4% naar 1,6% is gedaald. Dat is aanzienlijk.
Om organische stof en humus in de bodem opnieuw op te bouwen, hebt u microbiologisch leven nodig.Er zijn minerale elementen in de bodem, maar die zijn niet noodzakelijk biologisch beschikbaar. Om ze beschikbaar te maken, hebt u micro-organismen nodig: bacteriën, schimmels, regenwormen… en vooral een goed evenwicht.
Een plant leeft niet alleen in een steriele omgeving: ze leeft in een levende omgeving. Hoe evenwichtiger die levende omgeving is, hoe natuurlijker en gezonder de plant kan groeien. Uiteindelijk is dat gewoon gezond verstand.Sophie VoinisMaar dat waren we allemaal wat uit het oog verloren.
Waarom is de bodembiologie in de loop der jaren een beperkende factor geworden?
Sophie Voinis
Maar dat waren we allemaal wat uit het oog verloren. Waarom is de bodembiologie in de loop der jaren een beperkende factor geworden?
Samuel Marquet
Dat is een heel sluipend proces.
Oorspronkelijk vertrokken we van een zeer hoog gehalte aan organische stof. Daarna kwam de intensivering van de landbouw: de bevolking moest gevoed worden. Het gebruik van meststoffen nam toe, we gingen steeds dieper ploegen, intensiveerden de rotaties met meer teelten en haalden hoge opbrengsten.
Uiteindelijk daalde het gehalte aan organische stof beetje bij beetje, zonder dat we het echt beseften.
Vandaag komen daar de gevolgen van de klimaatverandering bovenop. De veerkracht van de bodem wordt steeds belangrijker en op een moment waarop opbrengsten een plafond bereiken, wordt bodemgezondheid echt een beperkende factor.
Sophie Voinis
Wordt de intensieve landbouw dan ter discussie gesteld?
Samuel Marquet
Niet noodzakelijk. Landbouw kan intensief zijn. Maar ze kan intensief zijn dankzij het levende.Wat ter discussie staat, is een intensieve landbouw die uitsluitend steunt op chemie en, tot op zekere hoogte, op aardolie, terwijl we ons ook een intensieve landbouw kunnen voorstellen die gebaseerd is op levende systemen.
En dat is de toekomst van de landbouw: een intensieve landbouw gebaseerd op een intens bodemleven, die diensten kan leveren om de mensheid te voeden, maar ook een aantal ecosysteemdiensten kan bieden aan landbouwers en aan de hele samenleving.
Sophie Voinis
Gaïago is opgebouwd rond de belofte om de aarde te herstellen. Hoe beoordeelt u vandaag de gezondheidstoestand van de bodems?
Samuel Marquet
Er ligt enorm veel werk op het vlak van bodemgezondheid. Maar we zijn in staat om de toestand van de bodem te verbeteren, en dat is het goede nieuws.Als we de juiste oplossingen toepassen, kan dat vrij snel gaan.
Bij Gaïago tonen we dat met onze oplossingen: hoe meer positieve maatregelen we combineren, hoe sneller we de bodem kunnen regenereren.Maar er is dringend actie nodig, want de context is in tien jaar tijd veranderd.Tien jaar geleden zagen we de gevolgen van de klimaatverandering nog niet zoals vandaag. Een extreem nat voorjaar, hete zomers…
We hadden het er voor de uitzending over: meerdere dagen 41 °C in Rennes, bijna drie maanden zonder regen in de regio rond Rennes… Dat hadden we nog nooit meegemaakt.Het gaat steeds sneller.
Dat vraagt ook bewustwording over wat we produceren, hoe we het produceren en dus over het belang van de gezondheid van onze bodems.Het belangrijkste kapitaal van een landbouwbedrijf is de bodem. Niet de tractor, niet de loods: de bodem.Dat is des te belangrijker omdat die bodem niet verdwijnt wanneer u stopt met uw activiteit. Iemand anders neemt het bedrijf over en moet op die bodem blijven produceren, in een context waarin de wereldbevolking groeit en we mensen moeten blijven voeden.
Sophie Voinis
Hoe passen uw oplossingen concreet in gemengde akkerbouw-veeteeltsystemen? En welke meetbare voordelen biedt een levende bodem vandaag voor de kwaliteit van het ruwvoer en de algemene rendabiliteit van een landbouwbedrijf?
Samuel Marquet
Ik neem één product als voorbeeld. We hebben verschillende producten in het Gaïago-gamma, afhankelijk van de doelstellingen en de problematiek van de landbouwer. Ik zoom in op Nutrigeo, een van de kernproducten van Gaïago.
Wat doet Nutrigeo? Het activeert schimmels, en in het bijzonder de mycorrhizaschimmels in de bodem.Daardoor wordt verse organische stof die aan de bodem wordt teruggegeven — bijvoorbeeld mest bij een veehouder — sneller omgezet in een stabiele vorm, humus, onder meer dankzij de schimmels.Wat betekent dat?Uw bodem zal meer koolstof opslaan. Hij zal meer minerale elementen beschikbaar maken voor de plant.
Hij zal ook meer water kunnen vasthouden doordat het zogenaamde klei-humuscomplex zich verder ontwikkelt.Het is als een grote spons. Hoe groter die spons, de bodem, wordt, hoe meer water ze kan vasthouden.Wanneer het veel regent, kan de bodem dus meer water vasthouden.
Dat betekent ook dat minder elementen naar rivieren uitspoelen, met name minerale elementen en nitraten.En wanneer de plant water nodig heeft, kan de bodem er meer van aan de plant beschikbaar stellen.Voor de landbouwer zijn er nog andere voordelen: minder bodembewerking, omdat een poreuze bodem makkelijker te bewerken is, en ook voordelen voor de prestaties van het gewas, zowel qua opbrengst als kwaliteit.Voor een veehouder is dat essentieel bij de productie van ruwvoer: uiteraard telt de opbrengst, maar ook de kwaliteit van het ruwvoer, want daarmee worden de dieren gevoederd.
Sophie Voinis
De markt voor biosolutions groeit sterk en roept, zoals we weten, soms ook scepsis op.
Hoe valideert u wetenschappelijk de doeltreffendheid van de oplossingen en producten die u aanbiedt?
Samuel Marquet
Dat is uiterst belangrijk.
Samen met Institut Polytechnique UniLaSalle hebben we de onderzoeksleerstoel Biomes opgericht.
De eerste stap was om de werkingsmechanismen wetenschappelijk aan te tonen.Vandaag beschikken we over peer-reviewed wetenschappelijke publicaties waarmee we de werkingsmechanismen van de producten kunnen uitleggen en aantonen.
Voor Nutrigeo hebben we bijvoorbeeld de impact aangetoond op microbiële populaties, op schimmels en op koolstofopslag.
Dat is een eerste stap.Vervolgens voeren we proeven uit met gespecialiseerde organisaties om de agronomische relevantie in het veld aan te tonen.We hebben ook een zeer grootschalige operatie uitgevoerd met meer dan 2.000 landbouwers.
Zij verdeelden een perceel in twee: op de ene helft pasten we Nutrigeo toe; op de andere helft werkte de landbouwer verder zoals gewoonlijk.Enkele maanden later bekeken we wat er met de bodemstructuur was gebeurd aan de hand van een bekende test, de ‘drop test’. U neemt een kluit aarde, kijkt hoe die uiteenvalt en beoordeelt de grootte van de gevormde deeltjes.
We hebben aangetoond dat er meer fijne aggregaten waren en dat de bodemstructuur verbeterde.
We zagen ook veranderingen in de gehaltes aan organische stof.We werken dus op verschillende niveaus: bewijs uit de praktijk en veldproeven, bewijs uit herhaalde strokenproeven en bewijs uit wetenschappelijke publicaties.En we blijven investeren in onderzoek. Onlangs hebben we de onderzoeksleerstoel Biomes verlengd om onder meer te werken rond specifieke vraagstukken in verband met stikstof.
Sophie Voinis
Er wordt veel gesproken over de agro-ecologische transitie en koolstofkredieten. Welke rol spelen bodemrevitalisatie en Gaïago vandaag in het traject naar een koolstofarmere Franse landbouw?
Samuel Marquet
De bodems hebben veel organische stof verloren. Ze hebben dus het vermogen om een deel daarvan opnieuw op te bouwen. En wanneer u organische stof opbouwt, slaat u koolstof op.Zo kunnen duizenden tonnen koolstof in de bodem worden opgeslagen.
We hebben een programma opgezet dat Gaïago Carbone heet en waarmee landbouwers worden vergoed voor de koolstof die ze daadwerkelijk in hun bodem opslaan.Het is een programma van vijf jaar. We voeren een bodemanalyse uit bij de start, vervolgens na drie jaar en na vijf jaar, en we meten het verschil in koolstofvoorraad tussen die verschillende momenten.Dit alles wordt gecertificeerd binnen het wereldwijde Gold Standard-kader.
We hebben de certificeringsaanpak samen met Gold Standard ontwikkeld.Zodra de koolstofkredieten gecertificeerd zijn, verkopen we ze aan bedrijven die een decarbonisatietraject volgen, en de opbrengst gaat terug naar de landbouwer.
Voor ons is dit een echte manier om de transitie van de landbouwer te financieren, maar ook om hem te vergoeden voor de milieudienst die hij aan de samenleving levert door koolstof op te slaan.In de landbouw moeten we uiteraard de uitstoot verminderen, met name via een beter stikstofbeheer. Maar we beschikken ook over een krachtige hefboom: koolstof opslaan in de bodem door het gehalte aan humus en organische stof te verhogen.
We werken zeer intensief rond dit tweede onderwerp.Vandaag omvat dit programma meer dan 50.000 hectare en meer dan 1.200 deelnemende landbouwers, voornamelijk in Frankrijk maar ook in België.We beginnen het programma ook uit te breiden.
Dit jaar hebben we het in Tsjechië uitgerold en we willen ook naar andere Europese landen gaan.Overal waar bodems gedegradeerd zijn, willen we deze aanpak ontwikkelen. Het is niet alleen een manier om bodems te revitaliseren en landbouwers te ondersteunen in hun transitie, maar ook om die revitalisatie te financieren via de verkoop van koolstofkredieten.
Sophie Voinis
Helaas betekent dit dat uw markt vandaag heel Europa kan omvatten, misschien zelfs de hele wereld. En hoe zit het met de concurrentie? Is die er?
Samuel Marquet
Ja, er is concurrentie.We hebben concurrenten die advies geven, andere die oplossingen aanbieden en nog andere die koolstofkredieten ontwikkelen.Wij zijn de enigen die die drie dimensies samenbrengen.
Waarom hebben we ervoor gekozen om die drie dimensies te combineren? Omdat we denken dat we verschillende hefbomen moeten inzetten om snel vooruit te gaan.
En precies die snelheid is de uitdaging.
Sophie Voinis
Het is dus echt een maatschappelijke uitdaging. Bestaat het risico dat we op een bepaald moment niet meer kunnen herstellen wat verloren is gegaan?
Samuel Marquet
Zover zijn we nog niet. Ik ben van nature een echte optimist.Er zit een enorme kracht in levende systemen. Die kracht van het levende is buitengewoon.
Maar we moeten er wel zorg voor dragen, want hoe lager de niveaus worden, hoe meer tijd en middelen nodig zullen zijn om de bodems te herstellen.We staan voor een grote klimaatuitdaging. Tegelijk moeten we een bevolking voeden die blijft groeien. In die context hebben we gezonde, sterke bodems nodig om gewassen echt weerbaar te maken.We hebben al 1.200 landbouwers betrokken en we willen er nog veel meer betrekken.
Ook een aantal distributeurs is al aangesloten.Maar de uitdaging is zo groot dat we moeten versnellen. We moeten de revitalisatie van de bodems echt versnellen, met Gaïago of met andere oplossingen.Het is een maatschappelijke uitdaging.
Europa begint het onderwerp op te nemen. Er komt steeds meer regelgeving rond bodems, maar gezien de strategische rol van bodems vind ik dat het te traag vooruitgaat.Er is nog een ander voorbeeld. Artsen hebben aangetoond dat er een rechtstreeks verband bestaat tussen ons darmmicrobioom en het bodemmicrobioom, en dat deze levende systemen nauw met elkaar verbonden zijn.Als u zich dat voorstelt, denkt u: ‘Al die kleine organismen onder mijn voeten, daar moet ik echt zorg voor dragen.’
Zorg dragen voor de bodemmicrobiologie is essentieel. Onder onze voeten leven miljarden en miljarden organismen die belangrijke diensten leveren aan de mens.Als de mens gezond wil zijn en gezond voedsel wil hebben, moeten we echt zorg dragen voor de bodem en zijn biologie.
Sophie Voinis
Dat is bijna filosofie?
Samuel Marquet
Er zit inderdaad een filosofische kant aan. Het gaat om het idee van het gemeenschappelijk goed, ons gemeenschappelijke huis.
Wat is ons eerste gemeenschappelijke goed? De bodem. Niet onze auto, niet ons huis: onze Aarde, met een hoofdletter A.Er bestaan gezegden die stellen dat we de Aarde van onze ouders hebben gekregen en haar van onze kinderen lenen. Uiteindelijk gaat het daar precies om.Een van de uitdagingen voor de samenleving vandaag — en niet alleen voor de landbouw — is om aan de volgende generatie gronden door te geven die vruchtbaarder en levendiger zijn dan de gronden die wij zelf hebben gekregen.
Het is een echte maatschappelijke uitdaging. Het is een wereldwijde uitdaging.Want er is geen plan B.Er is geen plan B.Het duurt 1.000 jaar, soms zelfs enkele duizenden jaren, om één centimeter bodem te vormen. Wanneer een zware onweersbui die bodem in twintig minuten naar de rivier wegspoelt, verliest u het resultaat van enkele duizenden jaren bodemvorming.Al die elementen moeten samen worden bekeken.Het is een maatschappelijke uitdaging en een uitdaging voor de landbouw.
De landbouwsector moet de bodemkwestie naar zich toe trekken en er zijn eerste strategische prioriteit van maken.